Kliknij ENTER aby wyszukać lub ESC aby wrócić do strony

Nasze wycieczki do Chin

Żółte Góry (11 dni)

0 review(s) dni

Historia

Kultura – chińska jest jedną z najstarszych na świecie. Legenda głosi, że pierwszymi władcami Chin było trzech arystokratów i pięciu cesarzy (sanhuang wudi ). Są oni również uważani za przodków narodu chińskiego. Jedni z tych legendarnych ludzi uczyli Chińczyków jak budować domy, inni jak uprawiać zboża. Wszyscy byli postaciami wyidealizowanymi w czasie, gdy rodzaj ludzki uczył się dopiero jak przetrwać na świecie. Dwóch najsłynniejszych spośród tych ośmiu półbogów to cesarze Yan i Huang. Dzisiaj Chińczycy często nazywają siebie Yan Huang Zisun (Yan Huang zisun ), tj. potomkami cesarzy Yan i Huang. Pomimo braku zapisków odnośnie pradziejów Chin, możliwe jest odtworzenie obrazu życia w tym okresie na podstawie dużej liczby odkryć archeologicznych. W prowincji Yunnan znaleziono skamieniałości starożytnego humanoida, mającego 1,7 mln lat. Skamieniałości z Yuanmou są najstarszym śladem obecności homo sapiens w Chinach. Badania wykazały, że w trakcie ery prehistorycznej na terenie Chin istniało wiele małych skupisk ludzkich. Odkopane jadeity i ceramika wskazują, że cywilizacja tamtych czasów była zaawansowana technologicznie.

XIA (22. – 17. w p.n.e.) Dynastia Xia jest pierwszą odnotowaną w historii Chin. Dynastia została założona przez Qi, syna Yu Wielkiego, legendarnego bohatera, który ujarzmił Żółtą Rzekę i zapanował nad jej stałymi wylewami. Ruiny Erlitou, w szczególności pozostałości starożytnego pałacu, znalezione w prowincji Henan, ukazują zaawansowaną technologię kultury Xia, oraz wskazują na zasadę jednej silnej postaci.

SHANG (17. – 11. w p.n.e.) Według źródeł historycznych dynastia Xia rządziła przez 471 lat i została zastąpiona przez dynastię Shang. Zaplecze polityczne dynastii Shang znajdowało się na terenie obecnych prowincji Henan, Hebei i Shandong. Pozostałości dynastii Shang, ruiny Yun, zostały odkryte przez archeologów w wiosce Xiaotun, w prowincji Henan. Znaleziono tam liczne skorupy żółwi i kości zwierzęce z inskrypcjami w piśmie jiaguwen (jiaguwen ), będącym prekursorem współczesnych chińskich znaków. Kości te, zwane też kośćmi wróżebnymi, były używane podczas obrzędów przepowiadania przyszłości. Znaleziono na nich podstawowe pytania, takie jak: jaki dzień będzie pomyślny dla ważnych wydarzeń, jaki przyjąć sposób działania czy też kiedy rozpocząć żniwa. Kości te dostarczyły wielu informacji o codziennym życiu ludności za czasów dynastii Shang. Odkopana została też znaczna liczba wyrobów z brązu, z których najbardziej znany jest prostokątny simuwu ding (simuwu dafangding ). Nazwany tak od postaci na nim wyrzeźbionych, ding mierzy 133 cm wysokości i waży 875 kg. Simuwu to imponujące dzieło, zdolności technologiczne potrzebne do jego odlania musiały być znaczne. Wiele z wyrobów z brązu dynastii Shang ma inskrypcje w postaci znaków i dekoracji. Dekoracje oparte są zwykle na motywach zwierzęcych; najpopularniejszy to motyw taotie (taotie ), mitycznego dzikiego zwierzęcia.

ZHOU (11 w – 256 r p.n.e.) Król Zhou (zhouwang ), ostatni król z dynastii Shang, był despotycznym tyranem i został obalony przez Zhou, nie spokrewnione z nim plemię z zachodu. Dynastia Zhou stała się najdłużej rządzącą dynastią w historii Chin, trwała ponad 770 lat. Początkowo urządziła ona swą stolicę w Xi’an, w prowincji Shananxi, jednakże potem została ona przeniesiona na wschód do Luoyang w prowincji Henan. Ze względu na tę zmianę, historycy dzielą dynastię Zhou na Zhou Zachodnią i Zhou Wschodnią. Król Zachodniej Zhou rozdzielił swe ziemie jako lenno pomiędzy arystokrację z jego klanu. Arystokracja ta założyła potem państwa wasalskie wokół stolicy Zhou, chroniąc władcę mającego siedzibę w centrum. Dynastia Zhou stworzyła rozbudowany system obrzędów rytualnych, w którym każdy obrzęd był dopasowany do muzyki i tańca.

Zhou używali tych obrzędów jako metody kontroli ich poddanych, tłumacząc nimi naturę wyższości Zhou i uzasadniając ich władzę. Zhou wierzyli, że przez odgrywanie tych rytuałów utrzymywali „Zwierzchnictwo Niebios”. Dopóki elita rządząca była w posiadaniu tego zwierzchnictwa, ich upoważnienie do sprawowania władzy było ustanowione przez bogów. Podczas panowania króla Ping stolica została przeniesiona do Luoyang, by uciec przed zagrożeniem ze strony Quanrong, plemienia z zachodu. Był to początek Wschodniej Dynastii Zhou. Czas panowania Wschodniej Dynastii Zhou został dalej podzielony na dwa okresy: Okres Wiosny i Jesieni oraz Okres Walczących Królestw. Władza królów dynastii Zhou stopniowo malała, ponieważ potężna arystokracja zaczęła walczyć o władzę i oddawała tylko symboliczny hołd królowi. W końcu władza królów Zhou obejmowała tylko terytoria bezpośrednio otaczające Louyang. Najbardziej wpływowi książęta dynastii Zhou zyskali taką władzę, że zostali nazwani „Pięcioma Suwerenami Okresu Wiosny i Jesieni”. W sytuacji ciągłych wojen i ekspansji system społeczny Wschodniej Dynastii Zhou drastycznie się zmienił. Nowe technologie odcisnęły swoje piętno: wprowadzenie narzędzi z żelaza zamiast z kamienia połączone z okiełznaniem zwierząt znacząco wpłynęły na rozwój rolnictwa, rozwinął się także handel i pojawili się pierwsi kupcy. Również klasy społeczne zostały wyraźniej podzielone na cztery grupy: uczonych (shi shi), chłopów uprawiających rolę (nong nong), pracowników fizycznych (gong gong) oraz kupców (shang Shang).

System społeczny przerósł nazbyt uproszczony system ustalony przez obrzędy Zachodniej Dynastii Zhou. Tym, czego w tamtym momencie niezmiernie potrzebowano był system pisma. W tej sytuacji pojawił się Konfucjusz, jeden z najbardziej wpływowych nauczycieli i filozofów, który żył w latach 551 – 479 p.n.e., w czasie jednego z najbardziej burzliwych okresów w dziejach Chin. Był to okres przejściowy, czas pomiędzy dynastiami, kiedy lokalni gubernatorzy wojskowi walczyli o władzę – motyw powtarzający się w historii Chin. Teorie i nauki Konfucjusza stały się w końcu znane po prostu jako Konfucjanizm (ru jia rujia). Jego podstawowe założenie podkreśla ideę ren (ren ren), która w przybliżeniu jest tłumaczona jako dobrotliwość, której zdaniem Konfucjusza brakowało społeczeństwu. Konfucjusz dużo podróżował, mając nadzieję, że wpłynie na lokalnych przywódców. W czasie tych podróży dołączyło do niego wielu uczniów, którzy kontynuowali jego nauki po jego śmierci, kładąc w ten sposób fundament pod konfucjańską szkołę myśli, która do dzisiejszego dnia ma wpływy w Azji.

Kiedy Dynastia Zhou była już tylko pustą nazwą, walka o władzę nasiliła się. Najpotężniejsze z rywalizujących królestw znane są jako „Siedmiu Suwerenów”. Każde z biorących udział w walce królestw szukało jakiejkolwiek przewagi nad pozostałymi rywalami, dlatego też były to bardzo dynamiczne czasy pełne reform i strategii. Do zmieniających się okoliczności najlepiej dostosowało się pod względem politycznym, gospodarczym i technologicznym królestwo Qin. Za czasów Dynastii Zhou, elity rządzące miały monopol na władzę i były w stanie definiować czym była kultura. Wraz ze zmianami okresu Walczących Królestw na czele kultury pojawiła się nowa klasa uczonych (shi ren ). Uczeni ci tworzyli różne szkoły myśli, z których każda oferowała usługi w dziedzinie doradztwa, w nadziei zyskania wpływów. Z nich wykształciło się „Sto Szkół Myśli”, promujących rozwój usystematyzowanego nauczania.

QIN (221 – 206 r p.n.e.) W roku 221 p.n.e. król Ying Zheng (ying zheng ) założył pierwsze zjednoczone imperium w historii Chin i nazwał się Shi Huangdi, co oznacza Pierwszy Cesarz. Ujednolicił on chiński system pisma, walut oraz miar. Jego polityka skupiała się na badaniu i stabilizacji chińskich granic. Jeden z jego projektów, mający na celu obronę jego królestwa obejmował Wielki Mur, który został zbudowany na fundamentach starszych murów. Historia zapamiętała Qin Shihuang’a jako tyrana. Za jego czasów uchwalone zostały surowe prawa i kary, jako sposób kontroli społecznej, a najwyższą władzę posiadał cesarz.

Inny z wielce ambitnych planów cesarza zakładał stworzenie Terakotowej Armii. Odkopana w prowincji Shaanxi armia stanowi część olbrzymiego mauzoleum cesarza. Dziesiątki tysięcy żołnierzy poborowych zostało skierowanych do budowy jego grobowca. Tyrańskie rządy dynastii trwały zaledwie 16 lat. Po śmierci cesarza wybuchły szeroko zakrojone bunty. W końcu buntownicza armia pod przywództwem Liu Bang, będącego wcześniej przedstawicielem lokalnych władz, założyła Dynastię Han.

HAN (206 r p.n.e. – 220 r n.e.) Podobnie jak Dynastia Zhou, Dynastia Han dzieli się na dwa okresy: Zachodnia Dynastia Han ustanowiła swoją stolicę w mieście Xi’an, podczas gdy Wschodnia Dynastia Han przeniosła ją z powrotem do Luoyang w 25 r n.e. Cesarz i jego kanclerze, którzy byli świadkami nagłego upadku Dynastii Qin, zdali sobie sprawę, że niewykonalnym było rządzenie rozległym królestwem wyłącznie w oparciu o system prawny. Monarcha złagodził „system legalistyczny” i pozwolił gospodarce, zniszczonej wojną, dojść do siebie. Cesarz Wudi, jeden z wczesnych cesarzy Dynastii Han, był zarówno ambitny jak i utalentowany – za czasów jego panowania wiele osiągnięto. W czasie jego rządów Dynastia Han była dobrze prosperującym i potężnym imperium. Do jego najtrwalszego dziedzictwa zaliczyć można wypromowanie Konfucjanizmu na oficjalną ideologię oraz wprowadzenie go w dziedzinie administracji. Ministrowie byli wybierani w oparciu o ich znajomość klasyki Konfucjanizmu, a system ten był kontynuowany przez następne dynastie aż do czasu Dynastii Qing.

Cesarz zdołał też scentralizować władzę, eliminując w ten sposób zagrożenie buntu ze strony potężnej arystokracji. Jeśli chodzi o gospodarkę, wyznaczono nowe szlaki handlowe pomiędzy Chinami i Azją Centralną. Chiński jedwab był eksportowany tymi szlakami, które później stały się znane jako Szlak Jedwabny (sichou zhilu sichouzhilu). Za panowania Wschodniej Dynastii Han władza ulegała dalszej centralizacji, gospodarka dobrze prosperowała, a osiągnięcia kulturalne osiągnęły swój szczyt – ta epoka jest uważana za jeden ze złotych wieków w dziejach Chin. W tym czasie wynaleziono również papier. Choć znaleziono próbki papieru datujące się na okres Wschodniej Dynastii Han, to dopiero za czasów Zachodniej Dynastii udoskonalono techniki papiernicze, co uczyniło produkcję papieru wykonalną. Wraz z wynalezieniem papieru rozpowszechnienie informacji oraz nauki zwiększyło wpływy kulturowe Chin.

ROZŁAM (220 – 589) Od 2 do 6 w n.e. Chiny przechodziły okres rozłamu. Dezintegrację rozpoczęło zastąpienie Wschodniej Dynastii Han przez trzy reżimy: Wei, Shu i Wu. Jeden z najbardziej znanych chińskich eposów literackich, „Romans Trzech Królestw” (sanguo yanyi ), napisany przez Luo Guangzhong w czasie trwania dynastii Ming, jest ujętym w formie fikcji zapisem tego okresu. W tym czasie powstawały i upadały drobne królestwa. Grupy północnych „barbarzyńców” wkraczały wówczas do Chin, ustanawiając szereg królestw na bezbronnej północy. W końcu plemię Turgut (tuoba ) z Xianbei zjednoczyło północne Chiny i założyło Północną Dynastię Wei.

Xiao Wendi, cesarz Północnej Dynastii Wei, przeprowadził serię reform, opierając swoje państwo na chińskiej administracji. Konfucjańska administracja miała się okazać jedną z najtrwalszych chińskich instytucji – przez przyjęcie jej potencjalni władcy mogli stać się władcami prawowitymi i zażądać „Zwierzchnictwa Niebios”, niezależnie od tego, czy byli rodowitymi Chińczykami czy nie. W czasie tego przedłużonego okresu północnej ingerencji na ziemiach chińskich doszło do przemieszania różnych grup etnicznych i wymiany wiedzy. Za panowania dynastii Han do Chin z Indii przywędrował Buddyzm. Zaczęły pojawiać się świątynie i stupy, architektura utożsamiana z chińskim Buddyzmem. Jako znak oddania, w północnych Chinach pojawiła się buddyjska sztuka rzeźbiarska grot. Rzeźby w Yungang i Longmen nadal zachwycają i inspirują odwiedzających.

W trakcie okresu przemian miały miejsce masowe migracje. Jedni poszukiwali lepszego losu, podczas gdy inni byli zmuszani do opuszczenia domów. Duża liczba Chińczyków dynastii Han podróżowała na południe, rozszerzając kulturowe granice Chin. Przynosili oni nowe technologie i kulturę Han, przenosząc się na obrzeża i asymilując się z lokalną ludnością lub ją wypierając.

Dynastia Sui zjednoczyła Chiny w 581 r n.e., po ponad 400 latach rozłamu, jednakże przetrwała zaledwie 38 lat. Wiele dokonano podczas krótkiego panowania tejże dynastii – przeprowadzono spis ludności, reformę zbyt rozbudowanej administracji lokalnej i umocnienie regionów południowych. Jednym z największych osiągnięć dynastii Sui była budowa Wielkiego Kanału (da yunhe ), który łączył Huangzhou na północy i Pekin na południu. Sieć kanałów wspomogła wymianę gospodarczą i kulturową między południem a północą i miała duży wpływ na rozwój Chin. Upadek dynastii Sui nastąpił wraz z kilkoma wypadami militarnymi do Korei. Te katastrofalne wojny były zbyt drogie i doprowadziły do bankructwa dynastii. Na wsi wybuchł bunt chłopstwa, a Li Yuan, minister rządu dynastii Sui, zakończył jej panowanie, kiedy założył dynastię Tang.

 

TANG (618 – 907)

Czas panowania dynastii Tang był jednym z najbogatszych, także kulturalnie, okresów w historii Chin. Za rządów drugiego cesarza dynastii, Taizong’a, gospodarka rozkwitła, a imperium doświadczyło ery stabilności. Co więcej, uważany był on za władcę światłego ze względu na jego otwarty styl rządzenia. Niedługo po panowaniu Taizong’a, Wu Zetian została jedyną w historii Chin cesarzową. Zapamiętana została jako surowa, lecz kompetentna władczyni, która przyciągnęła na swój dwór zdolnych ludzi. Dynastia Tang osiągnęła swój szczyt za panowania cesarza Xuanzong’a. Jego rządy zapowiadały długi okres ekspansji, dobrobytu i stabilności, ale pod koniec jego panowania dynastia chyliła się ku upadkowi i w niedługim czasie lokalni dowódcy zbrojni podchwycili okazję do rebelii. Największym zagrożeniem, z jakim dynastia musiała się zmierzyć był wyniszczający bunt An Lushan, rdzennego przedstawiciel Sogdian’u, który był adoptowanym synem ulubionej konkubiny Xuanzong’a, Yang Guifei.

Wielu z najbliższych doradców cesarza obwiniało Yang Guifei, nazywaną „Grubą Konkubiną”, o upadek imperium. Cesarz był tak oczarowany jej wdziękami, że zaniedbywał sprawy państwowe i spędzał czas bawiąc się ze swą faworytą. Pochodząca z ubogiej rodziny Yang Guifei wykorzystała tę okazję do wzbogacenia siebie i swych bliskich. W końcu urzędnicy cesarza zmusili go do nakazania Yang Guifei popełnienia samobójstwa w czasie ucieczki z An Lushan. Po tym wydarzeniu Xuangzong popadł w głęboką depresję i abdykował. Poeta dynastii Tang uwiecznił to w Pieśni o Wiecznym Smutku (chang hen ge ).

System egzaminacyjny imperium znacznie się rozwinął za czasów dynastii Tang. Choć w teorii w egzaminach brać udział mógł każdy, nawet biedny wieśniak, w praktyce tylko ci, których było stać na lata studiów mogli przejść przez mocno zmuszający do rywalizacji system. Również poezja osiągnęła szczyty artyzmu w trakcie trwania dynastii Tang. Wielu spośród najbardziej utalentowanych poetów chińskich, takich jak Li Bai, Du Fu i Bai Juyi tworzyło w czasie dynastii Tang.

Dynastia Tang była największą potęgą w Azji, sięgając w kierunku Azji Centralnej, a jej wpływ kulturalny odegrał kluczową rolę w rozwoju Korei i Japonii. Liczni zagraniczni posłowie i studenci często odwiedzający dynastię Tang umożliwili częste wymiany kulturowe, czyniąc dynastię Tang najbardziej kosmopolityczną i otwartą ze wszystkich chińskich dynastii.

Kodeks prawny dynastii Tang oraz chińskie znaki były niektórymi z najważniejszych chińskich produktów eksportowych do Korei i Japonii. Tysiące uczniów przybywało z obu tych krajów do Chin by się kształcić, a chińscy nauczyciele podróżowali za granicę by rozpowszechniać ich wiedzę. Buddyzm nadal rozprzestrzeniał się w Chinach, gdzie przyjął chiński charakter, zwiększając swą popularność. Do Chin dotarło eklektyczne środowisko religii – Zoroastrianizm, Nestoriańskie Chrześcijaństwo, Manicheizm, Judaizm i Islam. Również technologie podróżowały wzdłuż Szlaku Jedwabnego. Arabscy kupcy rozpowszechnili techniki wytwarzania papieru. Za czasów dynastii Tang został wynaleziony druk, a pierwszym przykładem dzieła korzystającego z tej techniki była Diamentowa Sutra, wydrukowana w 868 roku. W bitwach późnej dynastii Tang stosowano broń używającą prochu strzelniczego.

Jako że dynastia zachwiała się w wyniku rebelii An Lushan, która trwała ponad osiem lat, większa władza została przekazana urzędnikom wojskowym, by mogli zająć się buntem. Jednakże zaczęli oni zyskiwać władzę i zakładać własne królestwa. W roku 907 dynastia Tang została obalona. Wszystko rozpoczęło się od nowa. Okres, który nastąpił po upadku dynastii był czasem zniszczenia i zamieszania. To właśnie w tym okresie przemian centrum gospodarcze Chin przeniosło się z centrum kraju w dolinie Żółtej Rzeki, leżącej na północy, na południe. Migracja ekonomiczna na południe w połączeniu z częstymi inwazjami z północy stworzyła kulturowy i psychologiczny podział w świadomości Chińczyków wzdłuż rzeki Jangcy.

SONG (960 – 1279)

W roku 906 Zhao Kuangyin, były urzędnik wojskowy, przywdział „Smoczą Szatę”, symbol władzy cesarskiej, i założył Północną Dynastię Song. Drugi cesarz Północnej Dynastii dopełnił ponownego zjednoczenia kraju, kiedy pokonał pozostałą opozycję. Cesarze Dynastii Song, mając świadomość, że koncentracja władzy u lokalnych gubernatorów doprowadziła do upadku Dynastii Tang, celowo pozbawili władzy lokalnych urzędników.

Podczas gdy władza urzędników została ograniczona, ich liczba wzrosła i niedługo stali się ogromnym obciążeniem finansowym dla szkatuły państwowej. Doprowadziło to do kryzysu finansowego, który wpłynął na zdolność Dynastii do obrony militarnej. By rozwiązać ten problem uczeni urzędnicy Dynastii Song wprowadzili serię reform politycznych. Najbardziej znane strategie zostały zaproponowane przez Fan Zhongyan i Wang Anshi, miały one szeroki zasięg i w tamtych czasach były uważane za bardzo liberalne.

Jedną z cech charakterystycznych Dynastii Song było podkreślanie wagi środowiska akademickiego oraz pogarda dla wojskowości. Za jej panowania rozwinął się dobrze funkcjonujący i rozbudowany system administracji. Ze względu na niewygodę stosowania monet w handlu, wprowadzono pierwszą papierową walutę Chin, zwaną jiaozi (jiaozi jiaozi). Porcelana stała się ważnym towarem eksportowym, a handel rozkwitł. Pełen detali obraz „Scena nad rzeką w pełnym blasku” (qingming shanhe tu qingmingshanghetu) dobrze ilustruje bogate życie miejskie tych czasów.

Plemię Jurchen z północnych Chin pokonało w końcu Północną Dynastię Song i założyło Dynastię Jin. Dwór Dynastii Song uciekł do Hangzhou, gdzie założył Południową Dynastię Song, mającą władzę tylko nad Chinami południowymi. Reżimem rządziła potężna koteria kanclerzy, w której doszło do wewnętrznego konfliktu. Osłabiało to Dynastię do czasu, gdy została ona pokonana przez potężnych Mongołów z północy. Podczas trzystuletnich rządów Dynastii Song ciągłym zagrożeniem dla jej granic były mniejszości z północy. By chronić północną granicę dwór był w ciągłym stanie wojny lub negocjacji pokojowych z tymi grupami.

Za czasów Dynastii Song doszło także do przełomów technologicznych. Drukarz zwany Bi Sheng wymyślił metodę ruchomego druku, co uczyniło druk wygodniejszym i bardziej dostępnym. Prymitywny kompas, używany za czasów Walczących Królestw, był ciągle udoskonalany i za panowania Północnej Dynastii Song zyskał formę, którą można uznać za przodka współczesnego kompasu.

YUAN (1206 – 1368)

Na początku 13 wieku Genghis Khan(Chengjisi han ), zwany po chińsku Tie muzhen (Tiemuzhen ), zjednoczył feudalne plemiona mongolskie i stworzył najpotężniejszą maszynę wojenną świata. Stworzył on największe imperium w historii świata, obejmujące Europę Wschodnią i Azję. Jego wnuk, Kublai Khan (hubilie), założył Dynastię Yuan po tym jak usunął Dynastię Jin na północ Chin, a pozostałości Dynastii Song na południe. Zaadoptowawszy chińską system administracji, Kublai Khan oficjalnie założył Dynastię Yuan w 1271 roku. Mongołowie traktowali Dynastię Han surowo i doszło do buntów, kiedy Dynastia dostrzegła pierwsze oznaki słabości.

Za czasów Dynastii Yuan, mimo jej surowych rządów, doszło do znaczących wymian kulturowych, będących skutkiem rozmiarów terytorium kraju. Władcy tej Dynastii znani byli z tego, że chętnie przyjmowali nowe pomysły i zagranicznych ekspertów, jeśli mogło na tym zyskać ich imperium, niezależnie od tego czy ci eksperci chcieli ofiarować swoje usługi czy też nie. Wyznaczone zostały też rozległe szlaki handlowe. To ponoć za czasów Dynastii Yuan Marco Polo odwiedził Chiny.

MING (1368 – 1644)

Zhu Yuanzhang, pierwotnie biedny wieśniak, założył dynastię Ming po upadku burzliwej Dynastii Yuan. Założył on ustandardyzowaną administrację publiczną z silną władzą centralną. Jego rządy były autokratyczne, narzuciły ostrą cenzurę na jego uczonych i ograniczyły wolność kulturową. Kultura przeżyła liberalne odrodzenie kiedy na Tron Smoka wstąpił cesarz Yongle. Kanon Yongle, (yongle dadian ), będący potężną encyklopedią, został opracowany za jego rządów. By wzmocnić obronę granic na północy, przesunął on stolicę z Nanjing do Pekinu, gdzie znajdowało się też jego zaplecze polityczne. To za jego czasów Dynastia Ming dokonała największej ekspansji – właśnie wtedy odbyły się podróże Zheng He do południowo-wschodniej Azji, Indii i Afryki.

Za Dynastii Ming rozwinął się handel – handel zamorski zwiększył swój zasięg, a kupcy zaczęli zakładać lokalne związki handlowe: kupcy Anhui na południu i kupcy Shanxi na północy. Za czasów późnej Dynastii Ming pojawiły się metody produkcji zbliżone do metod wczesnego społeczeństwa kapitalistycznego, zwłaszcza w produkcji rękodzieła. Kiedy ustalono nowe handlowe szlaki morskie, kraje Europejskie mocniej zainteresowały się możliwościami handlowymi w Chinach. Matteo Ricci, wczesny włoski misjonarz jezuicki, zyskał duże wpływy na dworze Dynastii Ming i został bliskim przyjacielem cesarza.

W ostatnich latach Dynastii doszło do buntów chłopstwa. Największy z nich poprowadził Li Zicheng. Choć zdołał on obalić Dynastię Ming, nie udało mu się zjednoczyć Chin. Siły Manchu z północnego wschodu zaczęły przekraczać granice imperium Ming i w 1644 roku pokonały niezdyscyplinowane siły Li Zicheng’a w Pekinie. Po zwycięstwie w Pekinie i założeniu dynastii Qing rozpoczęli oni stopniowy podbój pozostałych sił Ming.

QING (1616 – 1911)

Dynastia Qing osiągnęła szczyt swojej potęgi za czasów trzech wyjątkowych cesarzy: Kangxi, Yongzhen’a i Qianlong’a. Za ich rządów w Chinach nastąpił duży postęp w literaturze i technologii wojskowej. Jako że władcy z tej Dynastii nie byli rdzennymi Chińczykami Han, ustanowili ścisłe środki kontroli dla utrzymania ich rządów. Jednakże, by skutecznie rządzić krajem, przedstawiciele Dynastii Qing musieli ściśle współpracować z Chińczykami Han będącymi uczonymi oraz w ramach konfucjańskiego systemu administracji. Cesarze Dynastii Qing zwiększyli zasięg imperium i umocnili granice tego, co później stało się współczesnymi Chinami. Niemniej, w aurze splendoru rozpoczął się proces rozkładu, który doprowadził do zniszczenia struktury imperium.

Przeludnienie i szerzące się zepsucie doprowadziły do niestabilności. Presja ze strony ludności i gospodarki doprowadziła wielu do ubóstwa. Nie mając żadnej przyszłości, wielu zdecydowało się na bunt. Obce ingerencje potęg zachodu dotarły do Chin, kiedy Dynastia Qing znajdowała się w fazie spadkowej cyklu dynastycznego. W 19. wieku Wielka Brytania zaczęła eksportować do Chin opium by zmniejszyć dysproporcje w wymianie handlowej spowodowane brytyjskim zapotrzebowaniem na herbatę, jedwab i porcelanę. Chińskie bogactwo stopniało, ponieważ naród uzależnił się od opium. Ograniczenia rządu Dynastii Qing w kwestii handlu opium doprowadziły w 1840 roku do pierwszej Wojny Opiumowej. W ten sposób Dynastia Wing została zmuszona do zmierzenia się z nowoczesnością.

WSPÓŁCZESNE CHINY (1840 – 1949)

Współczesna historia Chin zaczyna się z Wojną Opiumową 1840 roku, stoczoną między Chinami a Wielką Brytanią. Przed wojną rząd Dynastii Qing stoczył już szereg bitew z narodami zachodnimi, ale to właśnie porażka podczas Wojny Opiumowej doprowadziła do osłabiającego kraj „Nierównego Traktatu”. Wedle postanowień traktatu kraje zachodnie mogły ograbić Chiny z ich zasobów i wykorzystać ich ludność. Pod koniec 19. wieku, kiedy kapitalizm i imperializm wzajemnie się napędzały, zachodnia ingerencja w Chinach zwiększyła się. Stara chińska taktyka nastawiania zagrożeń przeciwko sobie nie była dłużej realna, warunki traktatu określały klauzulę „najbardziej faworyzowanego narodu”, w efekcie ustępstwo wobec jednego kraju oznaczało ustępstwo wobec wszystkich.

Podobnie jak miało to miejsce w Afryce, władze imperialne zyskały strefy wpływów i ustępstw, wchodząc w posiadanie władzy eksterytorialnej. W efekcie Chiny straciły swoją suwerenność. Potęgi zachodnie kontrolowały na przykład chińskie wpływy celne i mogły ustalać własne taryfy i podatki dla importu. W tym czasie Chiny straciły kontrolę nad Makao i Hongkongiem, a Stary Pałac Letni (yuanmingyuan ) został spalony przez Francuzów i Anglików w 1860 roku.

Podczas gdy obce kraje ingerowały w Chinach, wewnętrzna korupcja rządu uczyniła wszelkie wysiłki przeciwstawienia się zachodniej ingerencji niemal niemożliwymi. Po Wojnie Opiumowej bardziej dalekowzroczni uczeni z rządzących klas zdali sobie sprawę, że Chiny mogły wzmocnić swoją pozycję przez zaadaptowanie zachodniej nauki i technologii, tak jak miało to miejsce w przypadku Japonii.

W rezultacie, pomimo silnego sprzeciwu ze strony konserwatywnych urzędników Dynastii Qing, uczeni dążyli do zreformowania systemu wojskowego oraz przestarzałego konfucjańskiego systemu edukacji. W wyniku chińskiej porażki w Wojnie Chińsko-Japońskiej w 1895 roku, reformatorzy nabrali większego rozpędu. W 1898 roku reformatorzy pod wodzą Kang Youwei, Liang Qichao i prawie pozbawionego władzy cesarza Guangxu zaproponowali rządowi Qing drastyczne zmiany, które przez zaadoptowanie zachodnich instytucji politycznych miały zamienić Dynastię Qing w monarchię konstytucyjną. Jako że najwyższa władza była w rękach cesarzowej Dowager Cixi, która wcale nie miała ochoty zrzec się choćby jej części, ruch reformatorski upadł po upływie stu dni.

Częste powstania, w których wyczuć można było czasem ton egalitaryzmu, podważyły autorytet Dynastii Qing w Chinach. Pod przywództwem Hong Xiuquan, nieudanego uczonego, w 1851 roku rozpoczął się Bunt Taiping. Ruch ten zorganizował i zmobilizował chłopów pod pseudochrześcijańskim sztandarem. W 1899 roku „bokserzy” utworzyli pierwotne podziemie.

Organizacja opierała się w dużym stopniu na przesądach. Szybko wytworzył się z niej ruch skierowany przeciwko obcokrajowcom, którego celem było usunięcie ludzi zachodu z Chin. Niektórzy reformatorzy wierzyli, że do przywrócenia Chin do życia potrzebne były drastyczne zmiany. Samo zreformowanie dynastii cesarskiej nie było już możliwe. Potrzeba było Chinom jej obalenia. Rok później, w 1912, założono Republikę Chin, ze stolicą w Nanjing. Rządy oparto na „Trzech Zasadach Ludowych” mistrza Sun.

Trzy miesiące po założeniu Republiki Chińskiej, Chiny dostały się w ręce gubernatorów wojskowych z północy, na których czele stał Yuan Shikai, wcześniejszy generał Dynastii Qing. Yuan miał ambitne plany koronowania się na cesarza jego własnej dynastii cesarskiej, ale po spotkaniu się z ogólnym potępieniem jego wysiłki by przywdziać żółte szaty cesarza nie powiodły się. W międzyczasie, równolegle do rewolucji politycznej zachodziła rewolucja społeczna.

W 1911 roku powstał „Nowy Ruch Kultury”. Jego zwolennicy mieli nadzieję, że demokracja i postęp naukowy mogły zmienić starą kulturę Chin – wierzyli, że zachodnie zaawansowane technologie oraz filozofia oświecenia mogły uratować Chiny od zacofania. W tym czasie w pełni rozwinęło się pismo w chińskim języku potocznym – zaniechano sztywnego, oficjalnego pisma klasycznego. Wśród zwolenników tej nowej literatury znajdował się Lu Xun, jeden z najbardziej wpływowych chińskich pisarzy i komentatorów społecznych. Do jego dzieł zalicza się „Prawdziwa historia Ah Q” (a Q zhengzhuan ).

W 1919 roku powstanie Ruchu Czwartego Maja, zapoczątkowanego przez studentów protestujących przeciwko słabości Chin będącej efektem działalności wyzyskujących gubernatorów wojennych i zachodniego imperializmu, stało się jednym z decydujących momentów we współczesnej historii Chin. Był to jeden z najwcześniejszych przejawów chińskiego nacjonalizmu. W związku z tym, że naród szukał odpowiedzi na problem niedoli Chin, niektórzy zwrócili się w stronę marksizmu i w 1921 w Szanghaju założona została Komunistyczna Partia Chin.

W 1924 roku nacjonaliści i komuniści oficjalnie stworzyli jeden front walki z rządami gubernatorów wojskowych. W 1927 roku rząd nacjonalistyczny pod przywództwem Chiang Kai-shek formalnie przywrócił siedzibę władzy krajowej do Nanjing. Był to czas wewnętrznego wrzenia, ponieważ nacjonaliści i komuniści ciągle staczali zacięte walki. W końcu nacjonaliści otoczyli siedzibę komunistów w Jiangxi. W śmiałej ucieczce komuniści byli zmuszeni do przeprowadzenia strategicznego odwrotu w latach 1934-36 (trudny Długi Marsz). Komuniści przemierzyli 25000 li (li to jednostka równa połowie kilometra) przez bagna i góry do Yan’an, podczas gdy przez całą drogę ścigali ich nacjonaliści.

W 1931 roku Imperialna Armia Japonii rozpoczęła zmasowaną inwazję na północno-wschodnie Chiny. W 1937 roku Japończycy rozpoczęli ogólną inwazję Chin i wybuchła powszechna wojna. W obliczu japońskiego ataku nacjonaliści i komuniści jeszcze raz zjednoczyli szeregi by stworzyć front przeciwko wspólnemu wrogowi. Po porażce Japonii w II Wojnie Światowej pomiędzy nacjonalistami a komunistami wybuchła wojna domowa. W 1949 roku nacjonaliści zostali pokonani i wycofali się z Chin kontynentalnych do Tajwanu.

Geografia

Leżąca we wschodniej Azji, na zachodnim wybrzeżu Pacyfiku, Chińska Republika Ludowa zajmuje obszar 9,6 mln kilometrów kwadratowych i jest trzecim pod względem wielkości krajem świata, zaraz po Rosji i Kanadzie.

Z północy na południe obszar Chiny obejmuje 49 stopni szerokości geograficznej, rozciągając się od rzeki Heilongjiang na północ od miasta Mohe do rafy Zengmu w najbardziej na południe wysuniętym punkcie Wyspy Nansha. Ze wschodu na zachód kraj rozciąga się od miejsca, w którym łączą się rzeki Heilongjiang i Wusuli do gór Pamir.

Linia brzegowa Chin mierzy około 32 tys. kilometrów, z płaskim ukształtowaniem terenu i wieloma wspaniałymi portami i zatokami, z których większość nie zamarza przez cały rok. Większość kontynentalnej części Chin jest otoczona ze wschodu i południa przez morza: Bohai, Żółte, Wschodniochińskie i Południowochińskie, z terytorium morskim zajmującym 4,73 miliony km2. Morze Bohai jest morzem wewnętrznym Chin, podczas gdy morza Żółte, Wschodniochińskie i Południowochińskie są morzami leżącymi na obrzeżach Oceanu Spokojnego.

Na obszarze chińskich wód terytorialnych znajduje się łącznie 5400 wysp. Największa z nich, o powierzchni 36 tys. km2, to Tajwan. Na drugim miejscu plasuje się Hainan, z powierzchnią 34 tys. km2. Wyspy Diaoyu i Chiwei, leżące na północny wschód od Tajwanu, to najbardziej wysunięte na wschód wyspy Chin.

W Chinach znajduje się wiele gór; tereny górzyste (tradycyjnie zalicza się do nich góry, wzgórza i pofalowane wyżyny) zajmują 65% ogólnego obszaru Chin. Proporcje różnych form ukształtowania powierzchni są następujące: góry 33%, wyżyny 26%, kotliny 19%, równiny 12% i wzgórza 10%.

Teren Chin ma budowę tarasową, stopniowo obniżającą się z zachodu na wschód. Pierwszym, lub też najwyższym poziomem jest Wyżyna Tybetańska, ze średnią wysokością nad poziomem morza przekraczającą 4000 metrów, zwana „dachem świata”. Wyżyna Tybetańska składa się z szeregu pokrytych śniegiem szczytów i lodowców. Głównymi pasmami górskimi są: Kunlun, Gangdise i Himalaje.

Na drugi stopień składają się: Mongolia Wewnętrzna, Wyżyna Lessowa i Wyżyna Junnańsko-Kuejczouską, oraz kotliny Tarymska, Dżungarska i Syczuańska, wznoszące się na wysokośś 1000-2000 metrów nad poziomem morza. 

 Trzeci poziom, około 500-1000 metrów nad poziomem morza, biegnie od linii pasm górskich Wielki Chingan, Taihang, Wushan i Xuefeng na wschód do wybrzeża morskiego. Tam z północy na południe przebiegają: Nizina Północno-Wschodnia, Północna Nizina Chińska i Nizina Środkowego Jangcy. Wśród nizin rozproszone są wzgórza i pagórki. 

 Na wschód od trzeciego stopnia płytkie wody szelfu kontynentalnego, przedłużenia lądu w kierunku oceanu, tworzą czwarty poziom. Głębokość wody w tym miejscu nie sięga 200 metrów. Rzeki płynące z wnętrza kontynentu naniosły w tym miejscu duże ilości mułu i piasku.

Pięć łańcuchów górskich:

Chiny są znane na świecie ze swojej obfitości gór. Chińskie pasma górskie można podzielić na pięć podstawowych kategorii ze względu na kierunki, w których przebiegają: 

1. Pasma przebiegające z zachodu na wschód, wśród których znajdują się: zespół górski Tienszan-Jinshan-Yanshan, zespół górski Kunlun-Qinling-Dabie oraz zespół górski Nanling.

2. Pasma przebiegające z północy na południe, wśród nich łańcuchy górskie Helan, Liupan i Hengduan.

3. Pasma przebiegające z północnego wschodu na południowy zachód, włączając łańcuchy Changbai, Wielki Chingan, Taihang i Wushan.

4. Pasma przebiegające z północnego zachodu na południowy wschód, wśród nich: pasma Altay, Qilian i Gangdise.

5. Pasma w kształcie łuku, a wśród nich Himalaje i Góry Tajwan.

Korytarz Hexi, znajdujący się pomiędzy Górami Qilian i Górami Beishan pod względem ukształtowania terenu jest kotliną, leżącą w północnej części prowincji Gansu w zachodnich Chinach. Nazwę swoją zawdzięcza niskiemu ukształtowaniu terenu, wąskiemu kształtowi i ulokowaniu na zachód od Żółtej Rzeki. Korytarz Hexi rozciąga się na obszarze 1200 kilometrów, włączając w to obszary górskie, pustynię Gobi i oazy. Starożytny Szlak Jedwabny zaczynał się we wspaniałej stolicy Chang’an (dzisiejsze Xi’an). Trasa ta prowadziła kupców na zachód do prowincji Gansu przez Lanzhou, Tianshui, Zhangye, Jiuquan, wzdłuż Korytarza Hexi, którego zachodni koniec stanowił Dunhuang. Z Korytarza Hexi Szlak Jedwabny prowadził do Kotliny Tarymskiej, przez którą docierał w końcu do Europy.

Korytarz Liaoxi, leżący w południowo-zachodniej części prowincji Liaoning w północno-wschodnich Chinach jest długą i wąską równiną leżącą nad Morzem Bohai. Jej szerokość sięga od dwóch do dwunastu kilometrów. W czasach starożytnych była to główna droga lądowa łącząca rejony północno-wschodnie z obszarami nad środkowym i dolnym biegiem Żółtej Rzeki. Cieśnina Tajwańska, nazywana też Korytarzem Morskim, jest istotnym szlakiem morskim łączącym Morze Wschodniochińskie i Południowochińskie. Punktem strategicznym tego szlaku morskiego są zwłaszcza Wyspy Penghu. Kroniki twierdzą, że słynny żeglarz Zhenhe zatrzymał się raz na Wyspach Penghu podczas swojej wyprawy na Morze Zachodnie (obecnie Morze Południowe lub Południowo-wschodnia Azja).

Cztery główne wyżyny:

Cztery główne wyżyny Chin to: Wyżyna Tybetańska, Wyżyna Mongolii Wewnętrznej, Wyżyna Lessowa oraz Wyżyna Junnańsko-Kuejczouska.

Wyżyna Tybetańska, położona w południowo-zachodnich Chinach, jest największą z chińskich wyżyn. Zajmuje ona powierzchnię 2,5 miliona km2, co stanowi niemal jedną czwartą ogólnej powierzchni kraju. Z wysokością nad poziomem morza wahającą się pomiędzy 4000 a 5000 metrów jest to najwyżej położona wyżyna na świecie, znana jako „dach świata”. Na południe od Wyżyny Tybetańskiej wznoszą się Himalaje, z najwyższym szczytem, Czomolungmą (lub Mount Everestem), mierzącym 8848,13 metrów nad poziomem morza. Jest to najwyższy szczyt świata. Otoczona i przecinana przez kilka pasm górskich Wyżyna Tybetańska daje początek wielu spośród głównych rzek Chin. Jako posiadający ponad tysiąc jezior, jest to również płaskowyż z największą liczbą jezior na świecie, włączając w to Jezioro Qinghai – największe słone jezioro w Chinach.

Druga pod względem wielkości wyżyna w Chinach, Wyżyna Mongolii Wewnętrznej, leży w północnych Chinach i wznosi się na wysokość od 1000 do 2000 metrów nad poziomem morza. Jest ona lekko pofalowana, a znajdują się tam rozległe obszary trawiaste. Część terenów zajmuje niezamieszkała Pustynia Gobi oraz inne pustynie.

Wyżyna Lessowa otoczona jest przez: Góry Taihang z zachodu, Góry Qilian ze wschodu, Wielki Mur z południa i Góry Qinling z północy. Pokrywa ona obszar tys. 580 tys. km2 i leży na wysokości od 1000 do 2000 m n.p.m. Jej formacja terenu poprzecinana jest wąwozami i żlebami, będącymi efektem długotrwałej erozji w wyniku działania deszczu i płynących tam strumieni.

Wyżyna Junnańsko-Kuejczouska, obejmująca wschodnią część prowincji Yunnan i większość prowincji Guizhou leży na wysokości od 1000 do 2000 m n.p.m. Rzeźba terenu obniża się tu z północnego zachodu na południowy wschód i pokryta jest wieloma łańcuchami górskimi, dolinami i terenami o pofalowanej budowie. Słynny Wodospad Huangguoshu, najwyższy w Chinach, znajduje się właśnie na tej wyżynie.

Klimat

Chiny cechują się wyraźnym klimatem kontynentalnym monsunowym, charakteryzującym się dużym zróżnicowaniem. Większość rejonów Chin znajduje się w północnej strefie umiarkowanej, podczas gdy rejony południowej części kraju znajdują się w strefie zwrotnikowej lub podzwrotnikowej, a rejony północne w strefie polarnej.

Większość Chin leży w północnej strefie temperatur, cechującej się ciepłym klimatem i wyraźnym rozgraniczeniem pomiędzy porami roku, jest to klimat sprzyjający zamieszkaniu. Zimą wiatry wiejące z rejonów wysuniętych daleko na północ sprawiają, że północne obszary Chin są zimne i suche, podczas gdy monsuny z obszarów wschodnich i południowych przynoszą ciepło i wilgoć.

Klimat różni się również w poszczególnych regionach, ze względu na rozległy obszar i zróżnicowane ukształtowanie terenu.

W północnych Chinach lato jest ciepłe i krótkie, a zima długa i zimna. W południowych Chinach lato jest długie, wilgotne i gorące, a zima krótka i ciepła, z temperaturami rzadko sięgającymi poniżej zera stopni Celsjusza. W środkowych Chinach (dolina wzdłuż rzeki Jangcy) podział pomiędzy porami roku jest wyraźny – lato jest długie, gorące i wilgotne, podczas gdy zima krótka i mroźna.

W północno-zachodnich Chinach, tj. w regionach takich jak Xinjiang i Mongolia Wewnętrzna, lato jest suche i upalne, a zima bardzo mroźna. Na Wyżynie Tybetańskiej (około 4000 metrów nad poziomem morza) w południowo-zachodnich Chinach zima jest wyjątkowo mroźna, a lato krótkie i umiarkowanie ciepłe, z niewielką ilością opadów atmosferycznych i dużymi dobowymi różnicami temperatur.

STREFY KLIMATYCZNE
W Chinach, ze względu na ich rozległe terytorium, znaleźć można różne typy klimatu. Strefy temperatur z południa na północ przedstawiają się w następującym porządku: strefa zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana ciepła, umiarkowana zimna i strefa polarna. Istnieje również strefa klimatyczna przebiegająca z północy na południe w rejonie Wyżyny Tybetańskiej w południowo-zachodnich Chinach.
W związku z ulokowaniem we wschodniej Azji nad brzegiem Pacyfiku, w Chinach panuje wyraźny klimat monsunowy. Prócz tego, w Chinach istnieją inne typy klimatu, takie jak: klimat wysokogórski, klimat wyżynny, klimat pustynny, klimat leśny oraz klimat kotlin, co jest wynikiem skomplikowanego ukształtowania terenu oraz dużych różnic wysokości nad poziomem morza.

KLIMAT MONSUNOWY
Na przeważającym obszarze Chin występuje klimat kontynentalny monsunowy. Od września do kwietnia suche i zimne zimowe monsuny wieją znad Syberii i Wyżyny Mongolskiej, przynosząc mroźne i suche zimy i duże różnice temperatur pomiędzy północnymi i południowymi Chinami. Od kwietnia do września ciepłe i wilgotne monsuny letnie wieją znad mórz na wschodzie i południu, a ich efektem są ogólne wysokie temperatury i obfite opady deszczu, oraz niewielkie różnice temperatur w Chinach północnych i południowych.

Oprócz tego skutkami klimatu monsunowego są też: oziębienie, cyklony, sporadyczne mżawki i tajfuny. Powodowana przez monsuny pora deszczowa trwa od maja do sierpnia, a tajfuny pojawiają się często na południowo-wschodnim wybrzeżu od lipca do września.

OPADY ATMOSFERYCZNE
Średni roczny poziom opadów w Chinach wynosi 629 mm, a rozłożenie tych opadów jest nierównomierne zarówno regionalnie jak i sezonowo. Poziom opadów stopniowo obniża się od obszarów południowo-wschodnich do leżących w głębi lądu obszarów północno-zachodnich. Większość południowo-wschodnich obszarów nadmorskich, znajdujących się pod wpływem ciepłych i wilgotnych oceanicznych mas powietrza, charakteryzuje się wysokim poziomem opadów, sięgającym do 1500 mm, podczas gdy roczny poziom opadów w obszarach północno-zachodnich nie przekracza 200 mm.

Średnia temperatura w Chinach stopniowo spada ze wschodu na zachód. W najbardziej wysuniętym na północ w Chinach rejonie Mohe prowincji Heilongjiang, leżącym na 53 stopniu szerokości geograficznej północnej, najniższe średnie temperatury sięgają około -5°C. W znajdującym się na południowym krańcu kraju Zengmu Ansha w prowincji Hainan, zaledwie 400 km od równika, panuje klimat równikowy ze średnią temperaturą 25°. W większości rejonów Wyżyny Tybetańskiej panują temperatury poniżej 0°. Tak więc istnieją wielkie różnice temperatur pomiędzy północą a południem kraju.

W lecie temperatury w całym kraju są wysokie, a różnica temperatur pomiędzy północą i południem jest niewielka. W zimie na większości obszaru Chin jest zimno, a temperatury na północy i południu różnią się znacznie, z największą różnicą sięgającą 50°C. W Mohe najniższa temperatura w ciągu roku może osiągnąć -52,3°C, natomiast w Sanya, prowincja Hainan, jest ona wyższa niż 20°C.

Ludność

Chiny są najludniejszym krajem świata, z liczbą ludności wynoszącą na koniec 1999 roku 1,25909 miliarda, co stanowi 22% ogólnej populacji świata. Dane te nie obejmują wielu Chińczyków ze Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkongu, Prowincji Tajwanu i Specjalnego Regionu Administracyjnego Makao.

Gęstość zaludnienia w Chinach wynosi 130 osób na km2, jednakże rozmieszczenie tej ludności nie jest równomierne. Obszary wzdłuż gęsto zaludnionego wschodniego wybrzeża zamieszkuje ponad 400 osób na km2, rejony w centrum kraju ponad 200 osób na km2, a na słabo zaludnionych wyżynach na zachodzie mieszka mniej niż 10 osób na km2.

Kiedy w 1949 roku zakładano Nowe Chiny, populacja Chin wynosiła 541,67 miliona. Ze względu na stabilność społeczeństwa, gwałtowny rozwój produkcji, poprawę warunków medycznych i zdrowotnych, niedostateczną świadomość wagi kontroli przyrostu populacji i braku doświadczenia, liczba ludności Chin gwałtownie rosła, osiągając w 1969 roku 806,71 miliona. W latach 70-tych XX wieku rząd chiński zorientował się, że nazbyt gwałtowny przyrost populacji był niekorzystny dla rozwoju gospodarczego i społecznego oraz że miał w przyszłości spowodować trudności w dziedzinie zatrudnienia, gospodarki mieszkaniowej, komunikacji i opieki medycznej. Zdał on sobie także sprawę, że jeśli Chiny nie będą mogły kontrolować nazbyt szybkiego przyrostu populacji i łagodzić ogromnej presji, jaką wywierał wzrost liczby ludności na ziemię, lasy i zasoby wodne, to pogorszenie stanu środowiska w najbliższych dekadach będzie katastroficzne, zagrażając w ten sposób warunkom niezbędnym dla przetrwania ludzkości oraz dla trwałego rozwoju społecznego i gospodarczego. Następnie rząd chiński rozpoczął wprowadzanie w życie polityki planowania rodziny, kontroli populacji i poprawy jakości życia ludności, zgodnie z podstawowymi warunkami panującymi w Chinach, będących dużym krajem o słabych podstawach gospodarczych, o dużej liczbie ludności i niewielkiej powierzchni uprawianych gruntów, celem wypromowania skoordynowanego rozwoju gospodarki, społeczeństwa, zasobów i środowiska. Od tamtego czasu poziom przyrostu naturalnego stopniowo spadał rok po roku. Liczba urodzeń w Chinach zmalała z 34,11 na tysiąc w 1969 roku do 15,23 na tysiąc w 1999 roku; natomiast przyrost naturalny zmalał z 26,08 na tysiąc do 8,77 na tysiąc, tym samym zmieniając typ reprodukcyjny populacji na charakteryzujący się niską liczbą urodzeń, niską liczbą zgonów i niskim przyrostem naturalnym.

W tradycyjnej kulturze chińskiej 12 jest liczbą ważną w rachubie czasu. Jest 12 pełni księżyca w ciągu roku. Odstępy czasowe między nimi są względnie stałe. Chińczycy zaobserwowali także, że dzień można podzielić na 12 równych części. Te obserwacje doprowadziły do wprowadzenia dwunastomiesięcznego kalendarza księżycowego i dwunastogodzinnego dnia.

Chińczycy zapoczątkowali grupowanie lat w dwunastoletnie cykle, przypisując każdemu z lat symbol zwierzęcy. Legenda twierdzi, że Budda zarządził spotkanie wszystkich zwierząt świata by zdecydować jak przywrócić pokój na świecie, ale tylko 12 zwierząt odpowiedziało na jego wezwanie i przybyło reprezentować dwunastoletni cykl. Każde stało na czele jednego roku, w takiej kolejności, w jakiej zjawiły się na zebraniu. Silny wół prowadził i musiał tylko przekroczyć rzekę by przybyć pierwszy, ale nie był zbyt mądry i przebiegły szczur urządził sobie przejażdżkę na jego grzbiecie, przybywając jako pierwszy.

Kuchnia

Kuchnia chińska stała się jedną z wielkich kuchni świata. Przez ponad 5000 lat jedzenie odgrywało istotną rolę w prawie wszystkich dziedzinach życia Chińczyków, od zdrowia i medycyny po interesy i świętowanie, i do dzisiaj nie straciło na wadze. Nie można zbagatelizować tego, jak jedzenie w Chinach jest ważne; podczas przywitania przedstawiciele kultury zachodu zapytają o stan zdrowia, a Chińczycy spytają czy coś jedliśmy.

Kuchnia Lu (Kuchnia regionu Shandong):
Już w Okresie Wiosny i Jesieni, ponad 3000 lat temu, Shandong należał do terytorium Qi i Lu. Oba państwa były rozwinięte gospodarczo i kulturowo. Jako że graniczyły one z morzem, posiadały na swoim terytorium góry i żyzne równiny, dysponowały bogactwem roślin wodnych i zbóż, jak również sól morską. Ludność zamieszkująca te tereny od czasów starożytnych podkreślała wagę przypraw.

Kuchnia syczuańska:
Ludzie automatycznie myślą o kuchni syczuańskiej jako pikantnej, kwaśnej, słodkiej i słonej; używającej sosu rybnego lub charakteryzującej się dziwnym smakiem. Prawdę powiedziawszy, te smaki zostały wprowadzone dopiero w ciągu ostatnich stu lat, a początkowo były popularne wśród niższych warstw społeczeństwa. Ostra papryka, ważna przyprawa w kuchni syczuańskiej, została wprowadzona zaledwie 200 do 300 lat temu.

Kuchnia Yue (Kuchnia regionu Guangdong):
Kuchnia regionu Guangdong jest wyjątkowa wśród kuchni Chin. Składniki, jakich używa, sposoby gotowania i przyprawiania różnią się od pozostałych kuchni. Guangdong leży w południowych Chinach. Granicząc z pasmami górskimi na północy i Morzem Południowochińskim na południu, region ten był przez długi czas odseparowany od terenów położonych w głębi lądu. W czasach starożytnych mieszkała tam ludność Baiyue, ale za czasów dynastii Qin i Han sprowadziło się tam z głębi lądu wielu imigrantów. Kultura żywieniowa regionu Guangdong zachowała wiele nawyków i zwyczajów żywieniowych ludzi starożytnych, takich jak jedzenie węży. Krótko mówiąc, dla ludzi z Guangdong wszystko, co chodzi, pełza, lata lub pływa jest jadalne. Wiele z tych dziwnych dań nie przemawia już do dzisiejszych wyrafinowanych smaków, niektóre zostały wyeliminowane ze względu na nawyki żywieniowe ludzi z innych regionów, ale nadal istnieją niektóre nietypowe dania.

Kuchnia Min (Kuchnia regionu Fujian):
Kuchnia regionu Fujian pojawiła się dosyć późno wzdłuż wybrzeża w południowo-wschodnich Chinach. Kuchnia ta podkreśla owoce morza, ryby słodkowodne i krewetki. W nadmorskim obszarze Fujian łowi się 167 gatunków ryb oraz 90 gatunków żółwi i skorupiaków. Używa się tam również jadalnych gniazd ptasich, mątw i jesiotrów. Wszystkie te specjalne składniki używane są w kuchni regionu Fujian.

Kuchnia Su (Kuchnia jiangsuska):
Kuchnia jiangsuska, zwana też krótko Su Cai, jest jedną z głównych odmian kuchni chińskiej. Składa się ona ze stylów Yangzhou, Nanjinu, Suzhou oraz z dań miasta Zhenjiang. Jest znana na całym świecie ze swojego niepowtarzalnego stylu i smaku. Jest popularna zwłaszcza w obszarach niższego biegu rzeki Jangcy.

Kuchnia Zhe (Kuchnia prowincji Zhejiang):
Kuchnia prowincji Zhejiang, zwana też krótko Zhe Cai, jest jedną z ośmiu słynnych szkół kulinarnych w Chinach. Obejmuje ona specjalności Hangzhou, Ningbo i Shaoxing w prowincji Zhejiang, znanej jako „kraj ryb i ryżu”. Nietłusta kuchnia Zhejiang zawdzięcza swą reputację świeżości, delikatności, miękkości i gładkości jej dań o łagodnym aromacie. Kuchnia Hangzhou jest najsłynniejsza z trzech wymienionych.

Kuchnia Xiang (Kuchnia prowincji Hunan):
Sztuka kulinarna kuchni Hunan sięgnęła wysokich standardów już za czasów zachodniej dynastii Han. Tym samym jej historia ma już 2100 lat. Prowincja Hunan leży w południowo-wschodnich Chinach, wzdłuż środkowego biegu rzeki Jangcy, na północ od Pięciu Szczytów. Znajdują się tam rzeki, jeziora, góry, wzgórza o łagodnych zboczach, równiny i stawy, co zapewnia bogactwo przysmaków, takich jak dziczyzna, ryby, krewetki, kraby i żółwie. Korzystając w pełni z tych zasobów, lokalna ludność stworzyła szeroką gamę przysmaków. Kuchnia Hunan składa się z ponad 4000 dań, z których ponad 300 jest bardzo znanych. Dania kuchni Hunan cechują się pikantnym i kwaśnym smakiem, świeżym aromatem, tłustością, głębokimi kolorami i wyrazistością głównego smaku każdego dania. Składa się ona z kuchni regionalnych z Doliny Rzeki Xiangjiang, rejonu Jeziora Tongting i zachodnich obszarów górzystych.

Kuchnia Hui (Kuchnia regionu Anhui):
Kuchnia regionu Anhui (w skrócie Hui Cai), jedna z ośmiu głównych szkół kulinarnych Chin, reprezentuje lokalną sztukę kulinarną miasta Huizhou. Obejmuje ona specjalności Południowego Anhui, Yanjiang i Huai Bei. Cechą charakterystyczną wyróżniającą kuchnię Anhui jest nie tylko bogaty wybór składników, ale też ścisła kontrola procesu gotowania.

Wskazówki dla podróżnych

INFORMACJE PRAKTYCZNE DLA OSÓB WYJEŻDŻAJĄCYCH DO CHIN

PRZELOTY MIĘDZYNARODOWE

Przeloty odbywają się samolotami rejsowymi z międzylądowaniem w jednym z europejskich portów lotniczych. Przelot z portu przesiadkowego do Pekinu trwa od około 8 do 11 godzin, jest to uzależnione od linii lotniczych. Dokładne informacje o godzinach przelotów i zbiórce znajdą Państwo w liście przewodnim, wysyłanym do Uczestników wycieczek.

RÓŻNICA CZASU

Czas w całych Chinach jest ustawiony według czasu w Pekinie, który wyprzedza czas uniwersalny o 6 godzin w okresie czasu letniego i 7 godzin w okresie zimowym. Obszar Chin obejmuje duży zakres długości geograficznej, ludzie w zachodnich rejonach Xinjiang i Tybetu dostosowują swój rozkład dnia do czasu słonecznego, będącego kilka godzin za oficjalnym. Poniżej przedstawiono kilka różnic czasowych w stosunku do innych ważnych miast na świecie. Jeśli w Pekinie jest południe, to jest: 14:00 w Sydney, 13:00 w Tokio, 7:00 w Moskwie, 6:00 w Johannesburgu, 5:00 w Berlinie

WALUTA I JEJ WYMIANA

Większość ważniejszych walut może zostać wymieniona na chińską walutę, zwaną renminbi (RMB) lub „walutą ludową”. Podstawowa jednostka to juan, zwany też potocznie „kuai”. Jeden juan dzieli się na 10 jiao, które nazywa się też mao. Jeden jiao można dalej podzielić na 10 fenów. Obce waluty można wymieniać na lotniskach, przejściach granicznych, w hotelach, niektórych dużych centrach handlowych i głównych oddziałach Banku Chińskiego (zhongguo yinhang). Kursy walut ulegają zmianom, więc najlepiej sprawdzić je w lokalnym banku lub na jednej ze stron internetowych oferujących informacje na temat przeliczników.

1 USD = ok. 6.75 yuanów.

Odradzamy korzystania z ofert wymiany walut innych niż wymienione powyżej, ponieważ jest to prawnie zabronione, a ponadto istnieje ryzyko oszustwa lub kradzieży.
Należy zabierać ze sobą nowe banknoty dolarowe. Ważne by były możliwie jak najmniej zniszczone i popisane.

Przykładowe ceny: pierożki z mięsem 1 porcja – 9 Y, woda 1,5l – 10 Y, chińska damska torebka (bardzo niska cena) – 10 Y, fotograficzna panorama Wielkiego Muru – 20-30 Y, brzoskwinia szt. – 3,5 Y, coca-cola 2l – 7 Y, piwo w sklepie – 5 do 10 Y naleśnik z jajkiem i wieprzowiną – 5 Y, fanta 0,3l – 4 Y.

HONGKONG: waluta obowiązująca w Hong Kongu to dolar hongkongski (HKD)

1USD = ok. 7.8 HKD.

MACAO: Waluta obowiązująca w Macao to pataca (MD) 1USD = ok. 8 MD.

Powszechnie przyjętym zwyczajem w Chinach jest targowanie się o cenę, ponieważ ceny oferowane cudzoziemcom są mogą być zawyżone.

KARTY PŁATNICZE
W hotelach oraz w większości dużych sklepów honorowane są międzynarodowe karty płatnicze jak np. Visa, Master Card czy American Express.

CO ZABRAĆ ZE SOBĄ
1. Ubrania – powinny być dostosowane do terminu i trasy wycieczki (klimat)
2. Wygodne obuwie
3. Ręczniczek (gdy program wycieczki obejmuje przejazd nocnym pociągiem)
4. Okrycie głowy oraz okulary przeciwsłoneczne dla ochrony przed słońcem
5. Strój przeciwdeszczowy
6. Podstawowe leki najczęściej używane w domu
7. Przejściówkę uniwersalną do gniazdka elektryczneg

ŚRODKI OSTROŻNOŚCI

Chiny są, ogólnie rzecz biorąc, bezpieczne dla obcokrajowców, ale jest kilka rzeczy, z których podróżni muszą sobie zdawać sprawę. Przestępstwa przeciwko podróżującym zdarzają się rzadko. Lepiej nie zostawiać przedmiotów wartościowych w pokoju hotelowym podczas naszej nieobecności. Dobrze jest skorzystać z hotelowego sejfu, jeśli jest taka możliwość. Powinno się zachować podstawowe środki ostrożności i korzystać ze zdrowego rozsądku.

Kiedy korzystamy z otaryfikowanej taksówki, kierowca na początku jazdy wciska guzik, co uruchamia licznik. Jeśli kierowca go nie włączy, należy mu przypomnieć o użyciu licznika (da biao). Na końcu jazdy płacimy sumę wskazaną przez licznik – jedynymi dodatkowymi kosztami mogą być opłaty na płatnych autostradach. Kierowcy taksówek nie oczekują napiwków. Można poprosić o paragon (fapiao), na którym widnieć będzie numer identyfikacyjny taksówkarza oraz numer telefonu korporacji. Są to przydatne numery w przypadku pozostawienia czegoś w taksówce lub chęci złożenia skargi.

TELEFONY KOMÓRKOWE

Posiadanie przy sobie telefonu komórkowego podczas pobytu w Chinach może być bardzo praktyczne, zwłaszcza, jeśli podróżujemy w interesach. Chiny posiadają zarówno sieci GSM jak i CDMA, choć te pierwsze są zdecydowanie bardziej popularne. Można zabrać z domu swój trzyzakresowy telefon, będzie on współpracował z chińskimi sieciami, choć wszystkie rozmowy będą uznawane za międzynarodowe. Tańszą opcją, atrakcyjną zwłaszcza dla osób często odwiedzających Chiny, jest zdobycie lokalnego numeru telefonu. W tym celu wystarczy kupić kartę SIM (SIM), która zawiera numer telefonu, w jakimkolwiek punkcie telefonii komórkowej i włożyć ją do telefonu, nie zapominając o włożeniu z powrotem własnej karty po powrocie do domu. (Na marginesie warto dodać, że numery komórkowe zawierające szczęśliwe cyfry, jak 8, które po chińsku brzmi jak „bogactwo” są droższe niż numery zawierające cyfry pechowe, jak 4, które brzmi jak „śmierć”.) Kiedy już mamy numer lokalny, kupujemy jedną z kart w systemie pre-paid (chongzhika), które są dostępne w nominałach 50, 100, 300 i 500 RMB. Kiedy uzupełnimy już konto taką kartą, możemy wybrać numer telefonu, pod który chcemy zadzwonić. Karty w systemie pre-paid można nabyć w sklepach z telefonami komórkowymi, sklepach ogólnospożywczych i kioskach. W zależności od potrzeb należy nabyć nową kartę.

ELEKTRYCZNOŚĆ

Napięcie w Chinach wynosi 220V. Do większości gniazdek pasują trójkątne wtyczki z dwoma lub trzema bolcami. Konwertery napięcia ze 110V na 240V mogą być trudno dostępne.

CHIŃSKIE MIARY I WAGI

W Chinach stosuje się system metryczny, choć nadal powszechne są chińskie miary wag. Chiński jin (jin), zbliżony do połowy kilograma (gongjin), używany jest przez ulicznych sprzedawców, ale nie w supermarketach. Chińskie słowo na kilometr, stosowane przez liczniki w taksówkach i na tablicach drogowych, to gongli (gongli). Inne przydatne słowo to mi (mi), które oznacza metr.

WAŻNE TELEFONY: Policja: 110 Straż pożarna: 119 Pogotowie: 120

NAPIWKI, OPŁATY ZA OBSŁUGĘ I PODATKI

Za większość usług nie oczekuje się napiwków. Większość średniej i wysokiej klasy restauracji i hoteli wlicza opłatę za obsługę do rachunku, więc napiwek nie jest oczekiwany, a może nawet zostać odrzucony jeśli spróbujemy go zostawić. Wyjątki od tej reguły dotyczą odźwiernych w hotelach oraz przewodników wycieczek, którzy z wielką chęcią przyjmą napiwki. W podawane ceny wliczone są podatki.

HOTELE
W większości tras hotele o standardzie **** i ***. Doba hotelowa w Chinach rozpoczyna się od godziny 12 – 14, a kończy o godzinie 12 dnia następnego. Pokoje standardowo z łazienkami. W każdym pokoju: klimatyzacja, barek, telefon, telewizor, filiżanki i czajnik elektryczny. W łazienkach standardowo: ręczniki kąpielowe, szampon, pasta do zębów, papier toaletowy, szczoteczki do zębów.

POSIŁKI
Śniadania w hotelu, zazwyczaj w formie bufetu (kuchnia chińska lub europejska). Obiady i kolacje serwowane są w restauracjach poza hotelem – kuchnia chińska. Zazwyczaj do posiłku podawana jest szklanka napoju lub piwa, a także zielona herbata.

BAGAŻ
Ciężar bagażu nadanego przez jedną osobę w trakcie odprawy bagażowej nie powinien przekraczać 20 kg. Każdy podróżny może mieć przy sobie także bagaż podręczny, którego waga nie powinna przekraczać 5 kg, o wymiarach sześcianu nieprzekraczających 50cm/40cm/20cm. Wszystkich podróżnych obowiązują przepisy dotyczące przewozu bagażu, m.in. zakaz przewozu towarów niebezpiecznych oraz przepisy celne i graniczne. Nie należy przewozić w bagażu podręcznym przedmiotów potencjalnie niebezpiecznych jak np. nożyki, pilniczki, aerozole, zaplniczki, zapałki. UWAGA: Prosimy pamiętać o obowiązkowym zamknięciu bagażu na szyfr lub kłódkę oraz o jego podpisaniu (zarówno w trakcie przelotów międzynarodowych, jak i w trakcie podróży na trasach wewnętrznych samolotem i pociągiem).

TRANSPORT
Przejazdy w Chinach odbywają się autokarami lub mikrobusami, w zależności od grupy. Chińskie autokary często nie mają luku bagażowego, dlatego w niektórych miastach bagaż przewożony jest wewnątrz autokaru lub w oddzielnym samochodzie. Podróż pociągiem nocnym odbywa się w przedziałach czteroosobowych z miejscami do leżenia. W większości pociągów jest wagon restauracyjny, a w każdym wagonie znajduje się automat z wrzątkiem. Samoloty obsługujące połączenia wewnątrz Chin to najczęściej Boeing 737 lub Airbus A320 należące do chińskich linii lotniczych. Uwaga: W przypadku podróży samolotem na trasie wewnętrznej obowiązuje zakaz przewożenia płynów w bagażu podręcznym (jest to dozwolone w bagażu głównym). Natomiast w przypadku podróży pociągiem na trasie wewnętrznej obowiązuje zakaz przewozu płynów w bagażu głównym (jest to dozwolone w bagażu podręcznym). Na wszystkich trasach wewnętrznych obowiązuje zakaz przewożenia alkoholu w bagażu podręcznym oraz zakaz przewozu zapalniczek i zapałek.

INFORMACJE PRAKTYCZNE DLA OSÓB WYJEŻDŻAJĄCYCH DO CHIN (II)

OBSŁUGA PILOTA
Grupa na całej trasie wycieczki jedzie pod opieką polskiego pilota. W każdym odwiedzanym mieście jest lokalny przewodnik posługujący się językiem chińskim i angielskim. W zwiedzanych miejscach polski pilot tłumaczy, co opowiada przewodnik chiński.

ZDROWIE I SZCZEPIENIA
Udając się do Chin nie ma obowiązkowych szczepień. Do zalecanych należą szczepienia przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, błonnicy, tęzcowi i polio.

UBEZPIECZENIE
Uczestnicy wyjazdów organizowanych przez Orient Travel ubezpieczeni są Towarzystwie Ubezpieczeń Signal Iduna Polska. Polisa ubezpieczeniowa obejmuje: ubezpieczenie kosztów leczenia (KL) do 30000 Euro, ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (NW) do 16000 Pln, ubezpieczenie bagażu podróżnego (BP) do1800 Pln i ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) do 50000 Euro. Szczegółowe informacje dotyczące ubezpieczenia znaleźć można w „Ogólnych warunkach ubezpieczenia Signal Iduna Travel”

KLIMAT

Średnie temperatury w Chinach:

 

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Pekin

-3°

13°

20°

24°

25°

24°

20°

14°

-2°

Shangai

15°

19°

23°

28°

27°

23°

19°

13°

Lhasa

-10°

-6°

14°

15°

18°

20°

15°

-3°

-8°

Hongkong

17°

16

20°

23°

27°

29°

30°

30°

30°

28°

22°

18°

Xi’an

-3°

16°

21°

25°

27°

26°

21°

15°

Guilin

14°

20°

25°

28°

28°

29°

27°

23°

18°

12°

Chiny cechują się wyraźnym klimatem kontynentalnym monsunowym, charakteryzującym się dużym zróżnicowaniem. Większość rejonów Chin znajduje się w północnej strefie umiarkowanej, podczas gdy rejony południowej części kraju znajdują się w strefie zwrotnikowej lub podzwrotnikowej, a rejony północne w strefie polarnej.

Przeważająca część obszaru Chin leży w północnej strefie temperatur, cechującej się ciepłym klimatem i wyraźnym rozgraniczeniem pomiędzy porami roku. Zimą wiatry wiejące z rejonów wysuniętych daleko na północ sprawiają, że północne obszary Chin są zimne i suche, podczas gdy monsuny z obszarów wschodnich i południowych przynoszą ciepło i wilgoć.
Klimat różni się również w poszczególnych regionach, ze względu na rozległy obszar i zróżnicowane ukształtowanie terenu.

W północnych Chinach lato jest ciepłe i krótkie, a zima długa i zimna. W południowych Chinach lato jest długie, wilgotne i gorące, a zima krótka i ciepła, z temperaturami rzadko sięgającymi poniżej zera stopni Celsjusza. W środkowych Chinach (dolina wzdłuż rzeki Jangcy) podział pomiędzy porami roku jest wyraźny – lato jest długie, gorące i wilgotne, podczas gdy zima krótka i mroźna.

W północno-zachodnich Chinach, tj. w regionach takich jak Xinjiang i Mongolia Wewnętrzna, lato jest suche i upalne, a zima bardzo mroźna. Na Wyżynie Tybetańskiej (około 4000 metrów nad poziomem morza) w południowo-zachodnich Chinach zima jest wyjątkowo mroźna, a lato krótkie i umiarkowanie ciepłe, z niewielką ilością opadów atmosferycznych i dużymi dobowymi różnicami temperatur.

STREFY KLIMATYCZNE

W Chinach, ze względu na ich rozległe terytorium, znaleźć można różne typy klimatu. Strefy temperatur z południa na północ przedstawiają się w następującym porządku: strefa zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana ciepła, umiarkowana zimna i strefa polarna. Istnieje również strefa klimatyczna przebiegająca z północy na południe w rejonie Wyżyny Tybetańskiej w południowo-zachodnich Chinach.

W związku z ulokowaniem we wschodniej Azji nad brzegiem Pacyfiku, w Chinach panuje wyraźny klimat monsunowy. Prócz tego, w Chinach istnieją inne typy klimatu, takie jak: klimat wysokogórski, klimat wyżynny, klimat pustynny, klimat leśny oraz klimat kotlin, co jest wynikiem skomplikowanego ukształtowania terenu oraz dużych różnic wysokości nad poziomem morza.

Osoby podróżujące do Chin zobowiązani są przestrzegać przepisów celnych:
Nie wolno wwozić narkotyków, broni, amunicji i materiałów wybuchowych, waluty chińskiej, publikacji uznawanych przez prawo chińskie za szkodliwe (w tym pornografii i wydawnictw krytykujących władze i ustrój ChRL).
Nie wolno wywozić dzieł sztuki, rzadkich wydawnictw i wyrobów z kamieni szlachetnych oraz samych kamieni szlachetnych bez certyfikatu zakupu. Nie są poza tym znane żadne restrykcje celne, które odbiegałyby od powszechnie przyjętych norm międzynarodowych.

W przypadku wwożenia do Chin środków płatniczych w kwocie przekraczającej równowartości 5 tys. USD, należy wypełnić deklarację celną. Nie ma obowiązku posiadania określonej kwoty pieniędzy na dzień pobytu. Od turystów indywidualnych chińskie służby graniczne mogą wymagać okazania biletu powrotnego.

Wymiana dewiz odbywa się w wyznaczonych do tego punktach (lotniska, dworce, hotele, banki), będących filiami banków państwowych. Stanowczo odradza się korzystania z przygodnych usług wymiany pieniędzy (proceder prawnie zabroniony, ponadto istnieje możliwość oszustwa lub kradzieży).

Skrócone przepisy celne i dewizowe w Rzeczpospolitej Polskiej

Wszystkich Uczestników wyjazdu obowiązują przepisy celne i graniczne (art. 1901-43 ustawy Kodeks celny, z późniejszymi zmianami)

Zwolnione od cła, w ramach ustanowionych norm, są towary przywożone w bagażu osobistym podróżnego przybywającego na polski obszar celny, jeżeli ilość i rodzaj tych towarów nie wskazuje na przeznaczenie handlowe. Normy ilościowe dla towarów wwożonych do Polski: produkty lecznicze – w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego, papierosy – nie więcej niż 200 sztuk albo cygaretki – nie więcej niż 100 sztuk albo cygara – nie więcej niż 50 sztuk, albo tytoń, tabaka – nie więcej niż 250 gram, perfumy: nie więcej niż 50 ml. i wody toaletowe nie więcej niż – 250 ml., wyroby spirytusowe oraz napoje alkoholowe inne niż wyroby winiarskie i piwo – nie więcej niż 1l. łącznie, wyroby winiarskie nie więcej niż – 2l., piwo nie wiecej niż – 5 litrów. Warunkiem dla zwolnienia podróżnego od cła za wyroby alkoholowe oraz tytoniowe jest ukończenie 18 lat. Ze zwolnienia od cła w ramach stanowionych norm ilościowych, podróżny może skorzystać nie częściej niż 1 raz w miesiącu.

Towary znajdujące się w bagażu osobistym podróżnego korzystają ze zwolnienia z należności celnych przywozowych pod warunkiem, że ich przywóz nie ma charakteru handlowego, a więc ma charakter okazjonalny i składa się wyłącznie z towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin lub z towarów przeznaczonych na prezenty, przy czym rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka, aby nie wskazywała na przywóz w celu handlowym.

W rozumieniu wyżej powołanych przepisów bagaż osobisty to cały bagaż, który podróżny jest w stanie przedstawić organom celnym przy wjeździe do Wspólnoty, jak również każdy bagaż przedstawiony tym samym organom w późniejszym terminie, pod warunkiem, że możliwe jest przedłożenie dowodu na to, że przy wyjeździe podróżnego bagaż został zarejestrowany jako bagaż towarzyszący przez przedsiębiorstwo, które dokonało jego przewozu do Wspólnoty z państwa trzeciego, z którego przybył.

Zwolnieniu z należności celnych przywozowych podlegają towary do równowartości 175 euro, a w przypadku podróżnych, którzy nie ukończyli 15 roku życia – do równowartości 90 euro.
Przepisy dewizowe: nie jest wymagane udokumentowanie uprawnienia do wywozu: środków płatniczych (krajowych i zagranicznych), których łączna wartość nie przekracza 10 000 Euro, dewiz i papierów wartościowych wystawionych za granicą na nazwisko osoby na stałe zamieszkałej za granicą, dokonującej ich wywozu. Przywóz z zagranicy wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych, jeżeli ich wartość przekracza łącznie 10 000 Euro, podlega pisemnemu zgłoszeniu urzędowi celnemu lub kontrolnej placówce Straży Granicznej – w miejscach gdzie nie ma urzędu celnego.

Przepisy graniczne, celne i dewizowe w Chinach
Nie wolno wwozić: waluty chińskiej, broni i amunicji, materiałów wybuchowych, narkotyków, publikacji uznawanych przez prawo chińskie za szkodliwe np. ( pornografii, wydawnictw krytykujących władze i ustrój Chin)

Nie wolno wywozić: kamieni szlachetnych, wyrobów z kamieni szlachetnych, dzieł sztuki i rzadkich wydawnictw.

Wydział Konsularny w Pekinie
1 Ri Tan Lu, Jian Guo Men Wai, 100600 Beijing (Pekin), PR China
tel. (0-8610) 6532-1235 do 37, fax. (0-08610) 6532-3567

Konsulat Generalny RP w Szanghaju
Jianguo Xilu 618, 200031 Shanghai, PR China
tel. (0-086 21) 6433-9288, 6433-4735, fax. 6433-0417
strona www: http://www.polandshanghai.org/

Konsulat Generalny RP w Kantonie
63 Shamian Dajie, Guangzhou 510130, Guangdong Prov., PR of China
tel. (0-086-20) 8186-5009, 8186-1854, 8190-0040, fax. (0-08620) 8186-2872

Konsulat Generalny RP w Hongkongu
Suite 2006, Two Pacific Place Admiralty 88 Queensway, Central Hong Kong
tel. (00852) 284 007 79, 284 008 04,

Map